Chùa Trăm Gian Hà Nội: Văn khấn, kinh nghiệm đi lễ từ A-Z

Chùa Trăm Gian Hà Nội không chỉ nổi tiếng với quần thể kiến trúc 104 gian nhà bề thế mà còn là điểm đến tâm linh linh thiêng bậc nhất xứ Đoài. Trong bài viết này, Du Lịch Checkin sẽ chia sẻ cho bạn kinh nghiệm đi lễ chi tiết, cách sắm lễ vật và những lưu ý quan trọng nhất khi ghé thăm ngôi cổ tự ngàn năm tuổi này.

Giới thiệu chung về chùa Trăm Gian

Chùa Trăm Gian ở đâu? Cách Hà Nội bao nhiêu km?

Chùa Trăm Gian tên chữ là Quảng Nghiêm Tự, dân gian thường gọi là chùa Tiên Lữ hay chùa Sở. Ngôi chùa tọa lạc trên ngọn núi Sở thuộc địa phận thôn Tiên Lữ, xã Tiên Phương, huyện Chương Mỹ, TP. Hà Nội.

Vị trí của chùa cách trung tâm Hà Nội khoảng 25 – 30km về phía Tây Nam. Để di chuyển đến đây, du khách có hai lựa chọn phổ biến:

• Đi bằng phương tiện cá nhân: Từ trung tâm Hà Nội, đi theo Quốc lộ 6 hướng về Hà Đông -> qua cầu Mai Lĩnh -> đến thị trấn Chúc Sơn -> rẽ phải và đi men theo chân núi Sở khoảng 3km nữa sẽ tới chùa.
• Đi bằng xe bus: Rất thuận tiện với 2 tuyến xe bus đi qua là tuyến 57 (Nam Thăng Long – KCN Phú Nghĩa) và tuyến 72 (Bến xe Yên Nghĩa – Xuân Mai). Điểm xuống xe bus chỉ cách bãi đỗ xe của chùa khoảng 200m đi bộ.

Lịch sử hình thành chùa Trăm Gian và truyền thuyết Đức Thánh Bối

Theo các tư liệu lịch sử, chùa Trăm Gian được khởi công xây dựng vào năm 1185. Tuy nhiên, sự linh thiêng của ngôi chùa lại gắn liền chặt chẽ với một nhân vật lịch sử có thật vào thời nhà Trần đó là Đức Thánh Bối.

Đức Thánh Bối tên thật là Nguyễn Bình An, sinh năm 1281, quê ở làng Bối Khê (Thanh Oai). Theo truyền thuyết do nhân dân địa phương lưu truyền, mồ côi cha mẹ từ năm 9 tuổi, ngài xuất gia tại chùa Đại Bi. Đến năm 15 tuổi, ngài chuyển đến tu học tại núi Tiên Lữ. Tương truyền, ngài tinh thông phép thuật, thuở nhỏ đi chăn trâu nặn bùn thành cá thả xuống nước hóa thành cá thật. Khi nhà chùa trùng tu, ngài đi lại trên các hoành xà nhẹ nhàng như đi trên mặt đất. Ngài từng lập đàn cầu mưa cứu hạn trong 3 ngày, được Vua Trần sắc phong là Hòa Thượng, ban đạo hiệu Đức Minh Chân Nhân.

Năm 95 tuổi, ngài dặn dò đệ tử rồi ngồi vào một chiếc khám gỗ để siêu thoát. Đúng 100 ngày sau, đệ tử mở khám gỗ ra thì thấy nhục thân của ngài không phân hủy mà tỏa mùi hương ngào ngạt. Dân làng đã tôn ngài làm Thánh và tạc tượng thờ phụng cho đến ngày nay.

Chùa Trăm Gian thờ ai?

Chùa Trăm Gian được bài trí theo bố cục Tiền Phật hậu Thánh. Cụ thể:

• Ban Tam Bảo (Chính giữa): Thờ các vị chư Phật, Bồ Tát theo tín ngưỡng Đại thừa Bắc Tông.
• Ban thờ Đức Thánh Bối (Bên phải Thượng điện): Nơi đặt khám thờ lưu giữ nhục thân và tượng của ngài Nguyễn Bình An.
• Ban thờ Đô đốc Đặng Tiến Đông: Nơi thờ tự vị tướng lĩnh xuất sắc của triều Tây Sơn, người đã đánh tan quân Thanh giải phóng Thăng Long năm 1789. Ông cũng là người đã xuất công khố để đại trùng tu ngôi chùa và đúc chuông đồng vào năm 1794. Điều kỳ lạ là dù sau này nhà Nguyễn trả thù tàn khốc các triều thần Tây Sơn, nhưng pho tượng của ông và gia đình tại đây vẫn được bảo vệ bình yên vô sự.

Khám phá kiến trúc quần thể 104 gian nhà độc đáo tại chùa Trăm Gian

Tên gọi Trăm Gian bắt nguồn từ cách tính kiến trúc cổ của người Việt: Cứ 4 góc cột gỗ hợp lại tạo thành 1 gian. Thực tế, tổng thể quần thể chùa có chính xác 104 gian nhà. Chùa được xây dựng nương theo địa hình sườn núi, phân bổ thành 3 cụm kiến trúc chính trải dài từ chân đồi lên đỉnh đồi:

Cụm thứ nhất: Nhà Giá Ngự và Hồ bán nguyệt

Nằm ở vị trí thấp nhất dưới chân núi, khuôn viên mở đầu bằng một hồ sen hình bán nguyệt mang ý nghĩa phong thủy tụ thủy, tụ phúc. Kế đó là hai trụ lớn tạo thành cổng đi vào. Điểm nhấn ở cụm này là Nhà Giá Ngự. Vào thời xưa, đây là nơi dân làng rước kiệu Đức Thánh Bối ra ngự tọa để xem biểu diễn các trò múa rối nước trên mặt hồ sen.

Cụm thứ hai: Gác chuông cổ 2 tầng 8 mái

Từ sân dưới, du khách leo qua một đoạn đường dốc lót gạch uốn lượn hình chữ “Chi” được che phủ bởi rặng thông cổ thụ để đến cụm thứ hai. Nơi đây tọa lạc một trong những công trình kiến trúc bằng gỗ cổ nhất và đẹp nhất Hà Nội đó chính là Gác chuông chùa Trăm Gian.

Công trình này được xây dựng vào năm 1693. Gác chuông mang kiến trúc 2 tầng 8 mái chồng diêm, các góc mái đao uốn cong hắt lên tựa như một bông sen thanh khiết. Bên trong treo một quả chuông đồng lớn đúc năm 1794 cao 1,1m, đường kính 0,6m với bài minh văn do chính danh nhân Phan Huy Ích soạn thảo.

Cụm thứ ba: Chùa chính và bí ẩn 7 bậc đá đi ngang

Từ gác chuông, đi qua 25 bậc đá với lan can chạm rồng đá thời Trần mang đầu rồng thời Nguyễn, du khách sẽ gặp một sập đá hình chữ nhật lớn.

Để bước hẳn vào không gian Thượng điện, du khách bắt buộc phải bước qua 7 bậc đá vô cùng hẹp. Theo giải mã từ các nhà nghiên cứu, việc cố tình xây 7 bậc đá hẹp chỉ vừa một bàn chân nằm ngang này mang một ẩn ý tâm linh sâu sắc: Nó ép người đi lễ khi bước xuống phải đi ngang người, tuyệt đối không được quay lưng trực diện vào các ban thờ Phật và Thánh để thể hiện sự tôn kính tuyệt đối.

Khu vực trung tâm được thiết kế khép kín với tòa Tiền đường 7 gian, nhà Thiêu hương và Thượng điện tạo thành hình chữ “Công”. Hai dãy hành lang dài hai bên bao bọc tạo thành hình chữ “Quốc”. Tại gian giữa Thượng điện, một chi tiết kiến trúc không thể bỏ qua là bệ thờ bằng đất nung đỏ tươi mang phong cách thời Trần – Mạc. Trên bệ chạm khắc tinh xảo các hình hoa lá, động vật, đặc biệt 4 góc bệ đắp nổi hình chim thần Garuda, một di tích vô cùng hiếm gặp tại các ngôi chùa Bắc Bộ.

Kho tàng bảo vật vô giá tại chùa Trăm Gian Hà Nội

Không chỉ là một công trình kiến trúc đồ sộ, chùa Trăm Gian còn lưu giữ những tác phẩm điêu khắc cổ đỉnh cao của dân tộc. Trong số hơn 150 pho tượng hiện có, đây là những bảo vật bạn nhất định phải chiêm ngưỡng:

Pho tượng đan bằng mây và Tượng Tuyết Sơn tuyệt mỹ

• Tượng Đức Thánh Bối: Nằm trong khám gỗ ở gian bên phải Thượng điện, đây là một pho tượng mang tính chất độc bản. Tượng không được đúc bằng đồng hay tạc bằng gỗ nguyên khối như thông thường, mà được đan bằng mây, bên ngoài bọc vải và phủ sơn. Tương truyền, bên trong bức tượng này có chứa hài cốt thật của Đức Thánh Bối Nguyễn Bình An.
• Tượng Phật Tuyết Sơn: Được làm từ gỗ mít và sơn then đen nhánh. Tác phẩm này lột tả chân thực hình ảnh Đức Phật Thích Ca trong 6 năm tu khổ hạnh trên núi tuyết. Từng chi tiết giải phẫu cơ thể như xương sườn nhô cao, mạch máu hằn dưới da, gò má hóp sâu được các nghệ nhân dân gian điêu khắc sinh động đến mức được đánh giá là một trong những pho tượng Tuyết Sơn đẹp nhất Việt Nam.

Bộ tranh Thập Điện Diêm Vương từng lưu lạc 17 năm

Bên cạnh hệ thống tượng tròn, dọc hai bên dãy hành lang của chùa Trăm Gian treo các bức phù điêu gỗ mang giá trị lịch sử vô giá:

18 vị La Hán: Khác với chùa Tây Phương hay chùa Mía tạc tượng La Hán ngồi độc lập trên bệ, 18 vị La Hán tại chùa Trăm Gian được chế tác dưới dạng phù điêu chạm nổi bán thân trên các ván gỗ. Đây là một phong cách tạo hình cực kỳ hiếm gặp ở miền Bắc.

Bộ tranh Thập Điện Diêm Vương: Gồm các bức tranh mộc tạc bằng gỗ mít nặng hàng chục kg, miêu tả cảnh phán xét và các hình phạt dưới địa ngục. Ít ai biết, vào năm 1989 (hoặc 1992 theo một số tài liệu), kẻ gian đã đột nhập đánh cắp một nửa bộ tranh này. Tuy nhiên sau gần 20 năm sau, khi kẻ gian đang trên đường vận chuyển đi bán, lực lượng công an Hà Nội đã phát hiện và thu hồi được 4 bức tranh, trao trả lại cho nhà chùa. Hiện tại, bộ tranh quý giá này đã được treo lại trang trọng tại hai bên hành lang để du khách chiêm bái.

Lễ hội chùa Trăm Gian diễn ra vào ngày nào?

Lễ hội truyền thống chùa Trăm Gian là một trong những hội xuân lớn nhất của xứ Đoài, được tổ chức từ ngày mùng 4 đến mùng 6 tháng Giêng Âm lịch hàng năm để tưởng nhớ ngày viên tịch của Đức Thánh Bối.

Lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa dân gian với hai phần chính:

• Phần Lễ: Nổi bật nhất là nghi thức rước kiệu Thánh linh đình, rước án, giá cỗ và mâm ngũ quả. Đặc biệt, lễ hội luôn có sự tham gia của đoàn khách từ làng Bối Khê, quê hương của Đức Thánh Bối sang dự lễ, được người dân địa phương thiết đãi những mâm cỗ chay hai tầng vô cùng thịnh soạn.
• Phần Hội: Diễn ra các cuộc thi cỗ chay, đánh cờ người, đấu vật và đặc biệt là múa rối nước tại ao bán nguyệt trước nhà Giá Ngự. Tương truyền, xưa kia có một bộ phận tàn quân Minh ngụ tại vùng Mai Lĩnh, năm nào cũng phải đến hội chùa Trăm Gian làm lễ trình con rối để báo cáo tổ tiên, nếu bỏ lễ thì làng sẽ gặp hỏa hoạn.

Kinh nghiệm đi lễ chùa Trăm Gian Chương Mỹ

Cập nhật dự án Đại trùng tu chùa Trăm Gian

Nếu bạn có ý định đến thăm chùa trong thời gian tới, đây là một thông tin cực kỳ quan trọng cần lưu ý: Bắt đầu từ tháng 1/2025, UBND huyện Chương Mỹ đã chính thức khởi công Dự án tu bổ, tôn tạo Cụm di tích Quốc gia chùa Trầm – chùa Trăm Gian với ngân sách lên tới gần 267 tỷ đồng. Dự án dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026.

Vì công trình đang trong giai đoạn đại trùng tu thi công, một số khu vực trong chùa có thể bị che chắn bởi giàn giáo hoặc hạn chế khách tham quan vào sâu bên trong để bảo vệ hiện vật. Du khách nên chuẩn bị sẵn tâm lý cảnh quan sẽ bị ảnh hưởng, và nên liên hệ hỏi thăm tình hình mở cửa thực tế của nhà chùa trước khi xuất phát.

Hướng dẫn cách sắm lễ đi chùa

Giống như quy tắc chung khi đi lễ tại các ngôi chùa Hà Nội khác, chùa Trăm Gian là cơ sở thờ tự Phật giáo uy nghiêm, do đó việc sắm sửa lễ vật cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về sự thanh tịnh. Khi chuẩn bị đồ lễ, bạn cần lưu ý:

• Chỉ dâng lễ chay tại ban Phật: Khi đặt lễ tại ban Tam Bảo, bạn tuyệt đối chỉ được dâng lễ chay. Lễ vật cơ bản và trang nhã nhất bao gồm: Hương, hoa, trái cây, xôi chè và phẩm oản.
• Không dâng lễ mặn và đốt vàng mã: Tuyệt đối không mang đồ mặn đặt lên các ban thờ Phật. Đồng thời, nhà chùa hạn chế việc đốt vàng mã, tiền âm phủ để giữ gìn không khí trong lành và phòng chống cháy nổ cho quần thể kiến trúc gỗ.
• Cách đặt tiền giọt dầu: Không nhét tiền lẻ vào tay các pho tượng Phật, tượng La Hán hay rải vung vãi trên ban thờ. Du khách có lòng thành tâm cúng dường nên bỏ tiền gọn gàng vào các hòm công đức đã được nhà chùa bố trí sẵn.
• Quy tắc đi lại: Khi mang lễ vật bước qua cổng Tam Quan, bạn hãy nhớ quy tắc: Đi vào bằng cửa phụ bên phải và đi ra bằng cửa phụ bên trái, không đi cửa chính giữa.

Bài văn khấn chùa Trăm Gian chuẩn

Sau khi đã sắp xếp lễ vật gọn gàng, bạn đứng trước ban Tam Bảo, chắp tay ngang ngực, giữ tâm thanh tịnh và có thể tham khảo đọc bài văn khấn lễ Phật chuẩn mực dưới đây:

“Nam mô A Di Đà Phật! (Đọc 3 lần, mỗi lần vái 1 lạy)

Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.

Con lạy đức Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.

Con lạy đức Phật A Di Đà.

Con lạy Quan Thế Âm Bồ Tát.

Con lạy Chư vị Bồ Tát, Thánh hiền Tăng.

Tín chủ con là: … (Đọc rõ họ tên đầy đủ)

Ngụ tại: … (Đọc địa chỉ nhà ở hiện tại)

Hôm nay là ngày… tháng… năm… (Đọc ngày Âm lịch),

Chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa lễ vật, dâng lên trước Phật đài tại Quảng Nghiêm Tự (Chùa Trăm Gian).

Nguyện cầu chư Phật từ bi chứng giám lòng thành.

Gia hộ cho con và toàn thể gia quyến:

Thân tâm an lạc, bệnh tật tiêu trừ.

Bản mệnh kiên định, gia đạo bình an, tai qua nạn khỏi.

Chúng con xin nguyện:

Làm việc thiện, giữ tâm trong sáng.

Từ bi hỉ xả, tránh xa điều ác.

Hướng đến giác ngộ, chân tâm thanh tịnh.

Nam mô A Di Đà Phật! (Đọc 3 lần, cúi lạy 3 lạy).”

Lưu ý quan trọng về trang phục và quy định khi vãn cảnh

• Trang phục: Mặc đồ kín đáo, lịch sự (áo có tay, quần/váy dài qua đầu gối).
• Đi lại: Nên đi giày bệt hoặc giày thể thao có độ bám tốt, vì hành trình tham quan yêu cầu bạn phải leo hàng trăm bậc đá và đi bộ khá nhiều qua các khu vực sườn đồi.
• Giữ gìn vệ sinh: Không tự ý sờ tay vào các pho tượng gỗ, không khắc bậy lên thân cây thông cổ thụ và bỏ rác đúng nơi quy định.

Gợi ý các địa điểm tham quan kết hợp gần chùa Trăm Gian

Để chuyến dã ngoại ngoại thành Hà Nội thêm phần phong phú, bạn nên thiết kế một lộ trình kết hợp tham quan các địa danh nổi tiếng cùng nằm trên trục đường Quốc lộ 6 thuộc huyện Chương Mỹ:

• Cụm di tích Chùa Trầm – Núi Tử Trầm: Nằm cách chùa Trăm Gian khoảng 5km. Nơi đây có cảnh quan núi đá vôi tuyệt đẹp và là địa danh lịch sử nơi Bác Hồ từng đọc Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến.
• Chùa Vô Vi: Một ngôi chùa nhỏ rêu phong vắt vẻo trên đỉnh núi đá, cách chùa Trầm không xa.
• Làng nghề mây tre đan Phú Vinh: Nếu còn thời gian, bạn có thể ghé thăm làng nghề truyền thống này để mua sắm các sản phẩm thủ công tinh xảo về làm quà.

>>> Có thể bạn quan tâm: Chùa Khai Nguyên – Điểm đến tâm linh nổi tiếng ở Hà Nội

FAQ – Câu hỏi thường gặp về chùa Trăm Gian

Trải qua gần 9 thế kỷ tồn tại, chùa Trăm Gian Hà Nội vẫn sừng sững uy nghi như một chứng nhân lịch sử, ôm trọn trong mình những tinh hoa nghệ thuật điêu khắc gỗ đỉnh cao của dân tộc. Hy vọng với cẩm nang kinh nghiệm đi lễ chi tiết trên đây, Du Lịch Checkin đã giúp bạn sẵn sàng cho một chuyến hành hương về xứ Đoài thật an lạc và ý nghĩa!