Đền Chầu Mười Đồng Mỏ không chỉ là một điểm đến tâm linh nổi tiếng linh thiêng, thu hút hàng vạn tín đồ mỗi năm, mà còn là nơi thờ phụng một vị nữ tướng anh linh trong Tứ Phủ, người đã góp công lớn trong công cuộc bảo vệ bờ cõi dân tộc. Trong bài viết này, Du Lịch Checkin sẽ giới thiệu chi tiết từ A-Z, giúp bạn hiểu rõ về sự tích, các nghi lễ và cần chuẩn bị những gì để đi lễ.
Giới thiệu tổng quan về Đền Chầu Mười Đồng Mỏ
Để bắt đầu hành trình, hãy cùng tìm hiểu những thông tin cơ bản nhưng quan trọng nhất về vị trí và vị Thánh được thờ phụng tại ngôi đền linh thiêng này.
Đền Chầu Mười Đồng Mỏ ở đâu?
Địa chỉ: Đền tọa lạc tại thôn Mỏ Ba, xã Hòa Bình (trước đây là xã Mỏ Ba), huyện Chi Lăng, tỉnh Lạng Sơn. Ngôi đền có địa thế “tựa sơn”, lưng tựa vào núi, uy nghi nhìn ra vùng đất lịch sử Chi Lăng.
Tên gọi khác: Đền còn được biết đến với những tên gọi khác như Đền Mỏ Ba hay Mỏ Ba Linh Từ.
Đền thờ vị thần nào?
Đền là nơi thờ chính của Chầu Mười Đồng Mỏ, vị Thánh Chầu thứ mười trong hàng Thập Nhị Thánh Chầu của tín ngưỡng Tứ Phủ. Bà là một vị nữ tướng anh hùng, hiển hách, có công lao to lớn trong việc trấn giữ biên ải xứ Lạng.
Thần tích và sự tích Đền Chầu Mười Đồng Mỏ
Để hiểu sâu sắc về sự linh thiêng của ngôi đền, việc tìm hiểu về thân thế và công trạng của Thánh Chầu là điều không thể thiếu.
Chầu Mười Đồng Mỏ là ai trong Tứ Phủ?
Trong hệ thống Tứ Phủ, Chầu Mười được xếp sau Chầu Cửu Tỉnh và là một trong những vị Thánh Chầu có gốc tích là một nữ tướng lẫy lừng. Bà được Mẫu sắc phong là Khâm Sai Tứ Phủ, thay mặt Mẫu đi chấm lính bắt đồng, cai quản và trấn giữ vùng đất Đồng Mỏ, Chi Lăng. Hình ảnh của bà trong tâm thức dân gian là biểu tượng của lòng yêu nước, sự kiên trung, bất khuất.
Các giai thoại và sự tích về Chầu Mười
Có nhiều giai thoại về Chầu Mười, nhưng phổ biến nhất là sự tích về vị nữ tướng người Tày anh hùng:
Thân thế: Tương truyền, Chầu Mười sinh ra trong một gia đình người Tày có truyền thống võ nghệ tại đất Mỏ Ba, Chi Lăng, Lạng Sơn. Lớn lên, bà trở thành một nữ tướng tài ba, võ nghệ cao cường.
Công lao: Vào thời vua Lê Thái Tổ (khởi nghĩa Lam Sơn), khi giặc Minh xâm lược, Chầu Mười đã đứng ra tập hợp quân dân các dân tộc tại Đồng Mỏ, rèn đúc vũ khí phò vua diệt giặc. Bà có công lao to lớn trong trận chiến lịch sử tại Ải Chi Lăng – Xương Giang. Nhiều giai thoại dân gian còn cho rằng chính bà là người đã lập công chém đầu tướng giặc Liễu Thăng, góp phần quyết định vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.
Hóa Thánh: Sau khi đất nước thanh bình, bà được vua giao cho cai quản vùng Mỏ Ba. Bà giúp dân lập ấp, dạy dân làm ăn, được mọi người vô cùng kính mến. Vào cuối mùa thu, bà “mãn hạn về tiên”. Để tưởng nhớ công ơn, nhân dân đã lập đền thờ bà ngay trên quê hương Mỏ Ba, gọi là Mỏ Ba Linh Từ.
Hướng dẫn di chuyển đến Đền Chầu Mười Đồng Mỏ
Đền Chầu Mười nằm ở vị trí khá thuận lợi trên tuyến đường quốc lộ, giúp du khách dễ dàng tìm đến bằng nhiều phương tiện khác nhau.
Di chuyển từ Hà Nội
Quãng đường từ Hà Nội đến Đền Chầu Mười khoảng 130-140km, mất khoảng 2-2.5 giờ di chuyển.
Bằng ô tô cá nhân: Đây là phương tiện thuận tiện nhất. Bạn đi theo tuyến cao tốc Hà Nội – Bắc Giang, sau đó nối tiếp vào cao tốc Bắc Giang – Lạng Sơn. Ra khỏi cao tốc tại nút giao thuộc địa phận huyện Chi Lăng, sau đó đi theo Quốc lộ 1A một đoạn ngắn nữa là sẽ thấy biển chỉ dẫn vào Đền Chầu Mười Đồng Mỏ.
Bằng xe khách: Bạn có thể đến các bến xe lớn như Mỹ Đình, Giáp Bát để bắt các xe đi Lạng Sơn. Hãy chọn các xe có đi qua thị trấn Đồng Mỏ (Chi Lăng). Xe sẽ trả khách tại thị trấn, từ đây bạn có thể đi taxi hoặc xe ôm khoảng 5-6km nữa là đến đền.
Di chuyển từ trung tâm thành phố Lạng Sơn
Nếu bạn đang ở thành phố Lạng Sơn, chỉ cần di chuyển ngược theo Quốc lộ 1A về hướng Hà Nội khoảng 30-40km là sẽ đến địa phận huyện Chi Lăng và khu vực Đền Đồng Mỏ. Mặc dù đường quốc lộ rất đẹp, nhưng đoạn đường nhỏ cuối cùng rẽ vào đền có thể hơi xấu, nhiều ổ gà. Du khách nên di chuyển chậm và cẩn thận ở đoạn đường này.
Khám phá kiến trúc và không gian tại Đền Chầu Mười Đồng Mỏ
Ngôi đền đã được trùng tu, tôn tạo khang trang vào năm 2020 nhưng vẫn giữ được nét cổ kính, uy nghiêm và hài hòa với cảnh quan núi non hùng vĩ của vùng đất Chi Lăng.
Cổng Tam quan và khuôn viên bên ngoài
Ngay từ xa, du khách đã có thể thấy Cổng Tam quan của đền được xây dựng bề thế theo lối kiến trúc “trồng diêm hai tầng tám mái” đặc trưng của văn hóa Việt. Bước qua cổng là một khoảng sân rộng rãi, nổi bật với một cây đa cổ thụ cành lá xum xuê, nhuốm màu thời gian, tạo nên một không gian u tịch và thanh tịnh.
Các khu thờ tự chính trong đền
Kiến trúc Đền Chầu Mười Đồng Mỏ chính được xây dựng theo hình chữ Đinh, tựa lưng vào núi, bao gồm các khu vực thờ tự được bài trí trang nghiêm theo đúng lề lối của tín ngưỡng thờ Mẫu Tứ Phủ.
- Tiền đường (3 gian): Là không gian bên ngoài. Gian chính giữa là ban thờ Công Đồng, nơi hội tụ các vị Quan Lớn. Hai gian bên tả – hữu lần lượt là cung thờ Đức Thánh Trần (Trần Triều) và cung Sơn Trang.
- Trung đường: Đây là cung thờ Tam Tòa Thánh Mẫu, ba vị Mẫu tối cao trong Tứ Phủ, bao gồm Mẫu Thượng Thiên (áo đỏ), Mẫu Thượng Ngàn (áo xanh) và Mẫu Thoải (áo trắng).
- Hậu cung: Là gian thờ trong cùng, sâu nhất và linh thiêng nhất, nơi đặt tượng thờ Chầu Mười Đồng Mỏ. Tượng Chầu được làm bằng gỗ, sơn son thiếp vàng, toát lên vẻ uy nghi của một vị nữ tướng nhưng gương mặt lại vô cùng phúc hậu, nhân từ.
Nét đặc sắc trong nghệ thuật điêu khắc, trang trí
Khắp không gian đền, từ mái ngói mũi hài, các đầu đao cong vút cho đến các bức hoành phi, câu đối, tất cả đều được chạm khắc, trang trí một cách tinh xảo. Nổi bật là hình ảnh “Lưỡng long chầu nguyệt” trên nóc mái theo phong cách Lý – Trần, đôi rồng đá uốn lượn hai bên lối lên đền chính. Tất cả tạo nên một tổng thể kiến trúc hài hòa, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.
Kinh nghiệm đi lễ Đền Chầu Mười Đồng Mỏ
Để chuyến hành hương về với Thánh Chầu được trọn vẹn và thể hiện đúng lòng thành kính, bạn có thể tham khảo những kinh nghiệm chi tiết dưới đây.
Nên đi lễ Chầu Mười vào ngày nào?
Ngày tiệc chính của Chầu Mười Đồng Mỏ có nhiều quan điểm khác nhau tùy theo từng địa phương và tài liệu, nhưng phổ biến nhất là các mốc thời gian sau:
Ngày 20 tháng 9 Âm lịch: Đây được xem là ngày hợp lý và được nhiều người công nhận nhất. Ngày này trùng với thời điểm diễn ra trận chiến Chi Lăng – Xương Giang được ghi lại trong sử sách “Đại Việt Sử Ký Toàn Thư”, nơi Chầu Mười hy sinh. Đây được coi là ngày lễ chính thu hút đông đảo tín đồ hành hương về đền Chầu Mười Đồng Mỏ Chi Lăng Lạng Sơn nhất.
Ngày 10 tháng 11 Âm lịch: Một số tài liệu và quan niệm khác cũng ghi nhận đây là ngày tiệc chính của Thánh Chầu.
Ngày 20 tháng 10 Âm lịch: Một số tài liệu cổ xưa khác lại ghi lại ngày tiệc là ngày 20/10 Âm lịch.
Ngoài các ngày tiệc chính, du khách và con nhang đệ tử thường hành hương về đền rất đông vào các ngày rằm, mùng một và đặc biệt là trong suốt mùa lễ hội đầu năm (tháng Giêng, tháng Hai).
Đến Đền Chầu Mười Đồng Mỏ nên cầu gì?
Là một vị nữ tướng anh linh có công bảo vệ đất nước, lại nhân từ giúp dân lập ấp, Chầu Mười được nhân dân tin tưởng cầu nguyện nhiều điều tốt lành:
- Cầu bình an, sức khỏe: Xin Chầu che chở cho gia đạo được yên ấm, tai qua nạn khỏi.
- Cầu công danh, tài lộc: Với uy quyền của một vị Khâm Sai, nhiều người đến cầu xin Chầu phù hộ cho con đường sự nghiệp được hanh thông, buôn bán được thuận lợi.
- Cầu cho quốc thái dân an: Tưởng nhớ công lao giữ nước của Chầu, nhiều người cũng đến để cầu cho đất nước được thái bình, thịnh vượng.
Hướng dẫn sắm lễ dâng Chầu Mười đầy đủ
Lễ vật dâng lên Đền Chầu Mười Đồng Mỏ không cần quá cầu kỳ, quan trọng nhất là tấm lòng thành. Một mâm lễ đầy đủ thường bao gồm:
- Lễ cơ bản: Một đĩa hoa tươi (hoa cúc, hoa huệ), một đĩa quả với nhiều loại quả khác nhau, trầu cau, hương, nến (đèn), tiền vàng mã, và một cút rượu.
- Lễ mặn: Tùy tâm có thể sắm thêm xôi, gà luộc hoặc một khoanh giò, miếng thịt… để dâng ở ban Công Đồng.
- Sớ: Chuẩn bị một cánh sớ ghi rõ tên tuổi, địa chỉ của các thành viên trong gia đình để dâng lên, mong Chầu chứng giám.
Văn khấn Chầu Mười Đồng Mỏ bản chuẩn
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con kính lạy Tam Tòa Thánh Mẫu.
Con kính lạy Tứ Phủ Chầu Bà, Thập Nhị Thánh Chầu.
Con tấu lạy Chầu Mười Đồng Mỏ anh linh. Cúi lạy Mỏ Ba Linh Từ uy linh hiển hách.
Hương tử con là…
Ngụ tại…
Hôm nay là ngày… tháng… năm…, hương tử con cùng toàn gia quyến thành tâm sắm sửa lễ vật, hương hoa trà quả, kim ngân vàng bạc, thắp nén tâm hương, kính dâng lên trước án.
Chúng con xin kính mời Chầu Mười Đồng Mỏ lai lâm chứng giám. Cúi xin Thánh Chầu thương xót cho chúng con được mọi sự tốt lành, tai qua nạn khỏi, bệnh tật tiêu trừ, gia đạo hưng long, công danh sự nghiệp hanh thông, tài lộc vượng tiến.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin Thánh Chầu chứng giám phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lạy)
Quy trình hành lễ tại Đền Chầu Mười Đồng Mỏ
Đối với người đi lễ lần đầu, quy trình cơ bản bao gồm:
- Trình lễ: Đến khu vực nhà sắp lễ của đền để trình lễ vật.
- Dâng hương: Đi dâng hương theo thứ tự từ ngoài vào trong, từ các ban thờ bên ngoài như ban Công Đồng, Sơn Trang, Trần Triều…
- Lễ tại Hậu cung: Vào Hậu cung, nơi thờ chính của Chầu Mười, thành tâm dâng lễ và đọc văn khấn.
- Hóa vàng: Sau khi hương tàn (khoảng 2/3 tuần hương), xin lễ và mang vàng mã ra khu vực lò hóa sớ để hóa.
- Xin lộc: Thụ lộc (hoa quả, bánh kẹo) trên ban thờ mang về cho gia đình.
Các hoạt động văn hóa tín ngưỡng đặc sắc
Dưới đây là các hoạt động nổi bật tại Đền Chầu Mười Đồng Mỏ.
Hầu giá Chầu Mười Đồng Mỏ
Trong các dịp lễ tiệc, nghi lễ hầu đồng diễn ra rất long trọng. Khi Chầu Mười ngự đồng, thanh đồng sẽ mặc áo vàng, đầu đội khăn vàng cuốn chữ Nhân, lưng đeo cờ lệnh. Điệu múa của Chầu oai hùng, dứt khoát, một tay múa kiếm, một tay múa cờ lệnh, tái hiện lại hình ảnh vị nữ tướng hiên ngang, lẫm liệt khi xưa xông pha trận mạc.
Tìm hiểu về “Căn Chầu Mười”
Trong tín ngưỡng thờ Mẫu, người có “căn Chầu Mười” được cho là người có duyên nợ tiền kiếp với Thánh Chầu. Họ thường là những người có tính cách mạnh mẽ, thẳng thắn, nóng nảy nhưng rất tốt bụng, có số làm tướng, làm thầy. Những người này nếu hợp căn hợp số, theo hầu Thánh Chầu sẽ được Chầu che chở, ban cho tài lộc và sự nghiệp hanh thông.
Bản văn Chầu Mười phổ biến
Khi Chầu ngự đồng, cung văn sẽ hát những lời văn ca ngợi công đức và thần tích của ngài. Bản văn Chầu Mười rất dài và hào hùng, với những câu hát nổi tiếng như:
“Ai lên Đồng Mỏ Chi Lăng
Nhớ người nữ kiệt cứu dân tiền triều
Nước non gặp vận hiểm nghèo
Chầu Mười Đồng Mỏ sớm chiều xông pha…”
Một số lưu ý quan trọng khi đi lễ Đền Chầu Mười
- Trang phục: Ăn mặc kín đáo, lịch sự, tránh mặc đồ ngắn, hở hang.
- Ứng xử: Đi nhẹ nói khẽ, giữ gìn trật tự và không gian trang nghiêm của đền. Không tự ý sờ vào tượng hay đồ thờ cúng.
- Tiền bạc: Cẩn thận với tài sản cá nhân, đặc biệt vào những ngày lễ hội đông đúc. Khi đặt tiền lễ, tiền giọt dầu, nên đặt đúng nơi quy định.
Gợi ý các điểm tham quan gần Đền Chầu Mười Đồng Mỏ
Sau khi chiêm bái tại đền, bạn có thể kết hợp tham quan các di tích lịch sử và danh thắng nổi tiếng khác của huyện Chi Lăng:
- Quần thể di tích Ải Chi Lăng
- Núi Mặt Quỷ, núi Mã Yên…
- Đền Quỷ Môn Quan (Đền Quan Trấn Ải).
=> Có thể bạn quan tâm: Đền Chúa Cà Phê Lạng Sơn
FAQ – Câu hỏi thường gặp về Đền Chầu Mười Đồng Mỏ
Đền Chầu Mười có mở cửa hàng ngày không?
Có, đền mở cửa tất cả các ngày trong tuần để đón khách thập phương.
Đi lễ Chầu Mười có cần kiêng kỵ điều gì đặc biệt không?
Không có kiêng kỵ đặc biệt, chỉ cần giữ tâm thành kính, ăn mặc lịch sự và tuân thủ các quy định chung của nơi thờ tự.
Có thể chụp ảnh, quay phim bên trong đền không?
Bạn có thể chụp ảnh ở khu vực sân và bên ngoài. Khi vào trong các cung cấm, đặc biệt là Hậu cung, nên hạn chế và tránh sử dụng đèn flash để giữ sự trang nghiêm.
Đền Chầu Mười Đồng Mỏ là nơi quá khứ và hiện tại giao hòa, nơi tiếng trống trận hào hùng của lịch sử quyện trong làn khói hương trầm mặc của tín ngưỡng. Đến đây không chỉ để cầu nguyện, mà còn để lắng nghe, để cảm nhận và để được tiếp thêm sức mạnh từ một biểu tượng kiên trung của đất Việt. Đừng chần chừ, hãy một lần hành hương về đất Mỏ Ba, để được đứng dưới bóng cờ của Thánh Chầu và tìm thấy sự bình yên, an lạc trong tâm hồn.
Văn Mạnh là một travel blogger với 5 năm kinh nghiệm du lịch Việt Nam, đã đặt chân đến hơn 40 tỉnh thành. Với chuyên môn sâu về lên lịch trình tự túc và khám phá ẩm thực địa phương, Mạnh cam kết mang đến những bài viết review chân thực và các mẹo du lịch hữu ích, giúp bạn có một chuyến đi trọn vẹn và tiết kiệm nhất.