Nhắc đến vùng đất đệ nhất danh trà Thái Nguyên, du khách thập phương không thể không nhắc đến Đền Mỏ Bạch (hay còn gọi là Mỏ Bạch Linh Từ). Đây là nơi lưu giữ những huyền tích hào hùng và là đền thờ chính của Chầu Bảy Kim Giao, một vị Thánh Chầu quyền phép nhưng lại rất ít khi ngự đồng. Trong bài viết này, Du Lịch Checkin sẽ cung cấp cho bạn những thông tin chính xác, chi tiết nhất về lịch sử, thần tích và những kinh nghiệm quý báu khi hành hương về cửa đền.
Đôi nét về Đền Mỏ Bạch Thái Nguyên
Đền Kim Giao Mỏ Bạch không chỉ đơn thuần là một địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là một di tích lịch sử văn hóa quan trọng, gắn liền với tâm thức và đời sống tinh thần của người dân xứ Thái qua bao đời nay.
Địa chỉ Đền Mỏ Bạch ở đâu?
Đền nằm trên đường Dương Tự Minh, thuộc phường Quang Vinh, Thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. Khu vực này nằm gần ngã ba Mỏ Bạch sầm uất. Nếu xuất phát từ trung tâm thủ đô Hà Nội, bạn sẽ mất khoảng 1.5 đến 2 giờ đồng hồ di chuyển với quãng đường chừng 90km để đến được cửa đền.
Ý nghĩa tên gọi Mỏ Bạch và Kim Giao
Rất nhiều du khách thắc mắc về các tên gọi khác nhau của ngôi đền này. Theo các tư liệu cũ, trước đây đền có tên là Đền Kim Giao, cái tên này gắn liền với địa danh vùng đất Thanh Liên, Kim Giao thuở xưa nơi Chầu Bảy giáng sinh.
Về sau, do ngôi đền nằm tại khu vực Mỏ Bạch của thành phố Thái Nguyên, nên nhân dân quen gọi là Đền Mỏ Bạch hay trang trọng hơn là Mỏ Bạch Linh Từ. Ngày nay, cả hai tên gọi này vẫn được sử dụng song song và cùng chỉ về một chốn tổ linh thiêng, nơi ngự trị của Chầu Bảy.
Đền Mỏ Bạch thờ ai trong tín ngưỡng thờ Mẫu
Đây là câu hỏi quan trọng nhất mà bất cứ con hương đệ tử nào cũng muốn tìm hiểu tường tận trước khi sắm lễ. Hệ thống thờ tự tại Đền Mỏ Bạch khá phong phú, nhưng nổi bật và chủ chốt nhất là ba vị Thánh sau đây.
Chầu Bảy Kim Giao Vị Thánh Chầu ngự tại đền
Đền Mỏ Bạch là đền thờ chính của Chầu Bảy Kim Giao (hay còn gọi là Chầu Bảy Mỏ Bạch).
Trong hàng Tứ Phủ Thánh Chầu, bà đứng ở vị trí thứ bảy, ngay sau Chầu Lục Cung Nương và trước Chầu Tám Bát Nàn. Bà thuộc Nhạc Phủ, được Mẫu Thượng Ngàn giao quyền cai quản khắp vùng rừng núi, sơn lâm và các loài sơn tinh tại khu vực Thái Nguyên. Sự anh linh của bà đã che chở cho biết bao thế hệ người dân nơi đây được mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt.
Phối thờ Danh tướng Dương Tự Minh
Bên cạnh việc thờ Mẫu và Chầu Bảy, Đền Mỏ Bạch còn phối thờ một nhân vật lịch sử lỗi lạc là Đức Thánh Dương Tự Minh (còn gọi là Đức Thánh Đuổm).
Ông là thủ lĩnh phủ Phú Lương xưa và là phò mã dưới hai đời vua nhà Lý. Dương Tự Minh là người có công lao to lớn trong việc đánh đuổi giặc ngoại xâm phương Bắc, giữ yên bờ cõi và dạy dân khai khẩn đất hoang. Với uy đức của mình, ông được nhân dân suy tôn là Thành hoàng của cả vùng đất Thái Nguyên và được phối thờ trang trọng tại đền.
Phối thờ Cô Bảy Kim Giao bản đền
Một điểm đặc biệt tại Đền Mỏ Bạch là sự hiện diện của cung thờ Cô Bảy Kim Giao (Cô Bảy Mỏ Bạch). Nhiều người thường nhầm lẫn Cô Bảy và Chầu Bảy là một, nhưng trong tín ngưỡng Tứ Phủ, đây là hai ngôi vị khác nhau.
Cô Bảy Kim Giao là thánh cô bản đền, là người hầu cận thân tín luôn kề bên Chầu Bảy. Du khách cần phân biệt rõ để việc kêu cầu được đúng ngôi đúng vị. Ngoài ra, Cô Bảy Kim Giao (Thái Nguyên) cũng hoàn toàn khác biệt với Cô Bảy Tân An (Lào Cai – người hầu cận Quan Hoàng Bảy).
Thần tích và sự tích Chầu Bảy Kim Giao
Để hiểu rõ hơn về sự linh thiêng của ngôi đền, chúng ta hãy cùng ngược dòng thời gian tìm hiểu về huyền tích giáng trần và những công lao to lớn của Chầu Bảy đối với non sông đất nước.
Sự tích giáng trần và công lao với dân nước
Theo các thần tích và bản văn chầu được lưu truyền, Chầu Bảy giáng sinh trong một gia đình người dân tộc (nhiều tài liệu cho rằng là người Nùng hoặc Tày) tại vùng Thanh Liên, Mỏ Bạch xưa kia. Sinh thời, bà là một nữ tướng kiệt xuất với tấm lòng yêu nước thương dân sâu sắc:
- Chiến công đánh giặc: Khi đất nước bị giặc ngoại xâm giày xéo, bà đã dũng cảm đứng lên tập hợp dân binh, liên kết với quân triều đình để dẹp loạn, giữ vững bình yên cho vùng biên cương Mỏ Bạch.
- Dạy dân trồng chè: Khi đất nước thái bình, Chầu lại quay về giúp dân làm nương rẫy, phát triển kinh tế. Tương truyền, bà chính là tổ sư đã truyền dạy kỹ thuật trồng và chế biến chè Tuyết (trà) cho người dân bản địa. Nhờ ơn đức của Chầu, Thái Nguyên ngày nay mới trở thành vùng chè trứ danh, nức tiếng cả nước.
Giải đáp thắc mắc Chầu Bảy Kim Giao hay Chầu Bảy Tân La
Trong cộng đồng những người theo Đạo Mẫu, thỉnh thoảng vẫn có sự tranh luận về danh xưng Chầu Bảy Tân La. Tuy nhiên, dựa trên các tư liệu lịch sử và thần tích chính thống, có thể khẳng định rằng đền Tân La (hay Tiên La) ở Hưng Yên và Thái Bình là nơi thờ chính của Chầu Tám Bát Nàn (Nữ tướng Vũ Thị Thục).
Do đó, danh xưng chính xác, gắn liền với địa danh và thần tích của Chầu Bảy phải là Chầu Bảy Kim Giao hoặc Chầu Bảy Mỏ Bạch. Quan điểm về Chầu Bảy Tân La thường được các nhà nghiên cứu văn hóa coi là sự nhầm lẫn trong dân gian. Vì vậy, khi muốn tìm về đền gốc của Chầu Bảy, du khách hãy nhớ đến địa chỉ Đền Mỏ Bạch tại Thái Nguyên.
Kinh nghiệm sắm lễ và văn khấn Đền Mỏ Bạch chuẩn nhất
Để chuyến hành hương về đất Thái Nguyên được trọn vẹn và linh ứng, việc chuẩn bị lễ vật chu đáo cũng như nắm rõ ngày tiệc chính là điều vô cùng quan trọng đối với mỗi con hương đệ tử. Dưới đây là những kinh nghiệm thực tế giúp bạn sửa soạn tươm tất nhất khi đến cửa đền.
Ngày khánh tiệc Chầu Bảy Mỏ Bạch
Theo các bản lịch tiết trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tứ Phủ, ngày tiệc chính của Chầu Bảy Kim Giao diễn ra vào ngày 21 tháng 7 Âm lịch hàng năm. Đây là thời điểm linh thiêng nhất, khi con nhang đệ tử từ khắp các tỉnh thành đổ về Đền Mỏ Bạch để dâng hương, chiêm bái và xin lộc Chầu.
Bên cạnh đó, tại đền còn có một ngày lễ lớn khác là Lễ khai xuân được tổ chức vào ngày mùng 10 tháng Giêng Âm lịch. Đây là dịp nhân dân trong vùng tổ chức lễ hội để tưởng nhớ công lao to lớn của danh tướng Dương Tự Minh, vị Thành hoàng làng được phối thờ trang trọng tại đền.
Hướng dẫn cách sắm lễ dâng Chầu Bảy
Việc sắm lễ cốt ở cái tâm thành kính (“Lễ bạc lòng thành”), tuy nhiên bạn cũng nên chú ý đến màu sắc và các vật phẩm phù hợp với bản sắc của Chầu để thể hiện sự am hiểu và tôn trọng.
Màu sắc lễ vật: Chầu Bảy thuộc Nhạc Phủ (miền rừng núi) và thường mặc áo màu tím hoặc xanh chàm khi ngự đồng. Do đó, khi sắm mã, oản tài lộc hay hoa quả, bạn nên ưu tiên chọn màu Tím hoặc Xanh chàm (xanh than).
Các lễ vật gợi ý:
- Lễ chay: Hương, hoa tươi (ưu tiên hoa lan tím, hoa cúc), quả chín, phẩm oản, trà, nước suối.
- Lễ mặn: Xôi, gà luộc, thịt luộc, giò chả và rượu.
- Đặc sản vùng miền: Vì Chầu có công dạy dân trồng chè, nên một gói chè Tân Cương (Thái Nguyên) thơm ngon dâng lên Chầu là lễ vật vô cùng ý nghĩa và thiết thực.
Văn khấn Đền Mỏ Bạch
Khi đến đền, sau khi bày lễ xong xuôi, bạn có thể tham khảo bài văn khấn nôm dưới đây để kêu cầu cho đúng phép tắc, trang nghiêm.
“Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
Con lạy Đức Vua Cha Ngọc Hoàng Thượng Đế.
Con lạy Tam Phủ Công Đồng, Tứ Phủ Vạn Linh.
Con lạy Tam Tòa Thánh Mẫu.
Con kính lạy Chầu Bảy Kim Giao tối tú anh linh.
Con kính lạy Đức Thánh Dương Tự Minh cùng các chư vị tôn thần bản đền.
Con kính lạy Cô Bảy Kim Giao, Cô bé bản đền.
Hôm nay là ngày… tháng… năm…
Tín chủ (chúng) con là: …………………………………………………………………
Ngụ tại: ………………………………………………………………………………………
Gặp tiết trúng thiên (hoặc ngày lành tháng tốt), chúng con nhất tâm thế, vạn tâm thành, chắp tay khánh thủ cúi xin Phật Thánh, Chầu Bà thương xót giáng ngự về đồng, chứng minh công đức.
Chúng con xin dâng nén tâm hương cùng lễ bạc lòng thành, cúi xin Chầu Bà phù hộ độ trì cho quốc thái dân an, gia đạo hưng long thịnh vượng, lộc tài tăng tiến, tâm đạo mở mang, sở cầu tất ứng, sở nguyện tòng tâm.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)”
Tìm hiểu về Nghi thức Hầu giá Chầu Bảy Kim Giao
Trong nghi lễ hầu đồng của người Việt, mỗi vị Thánh khi giáng ngự đều có những phong thái riêng biệt. Đối với Chầu Bảy Kim Giao, việc hầu giá có những đặc điểm rất độc đáo và hiếm gặp mà không phải thanh đồng nào cũng có cơ duyên thực hiện.
Khi nào Chầu Bảy ngự đồng
Khác với các vị Chầu Bà khác như Chầu Lục hay Chầu Bé, Chầu Bảy Kim Giao là vị Thánh rất ít khi ngự đồng (về đồng). Theo lệ cũ, Chầu chỉ ngự trong các vấn hầu diễn ra ngay tại đền chính (Đền Mỏ Bạch) hoặc vào đúng ngày tiệc của bà (21/7 Âm lịch). Ở các đền phủ khác, rất hiếm khi thấy các thanh đồng thỉnh Chầu Bảy về ngự, trừ khi có căn quả đặc biệt sâu sắc với nhà Ngài.
Trang phục và phong thái hầu giá
Khi Chầu Bảy giá ngự về đồng, hình ảnh của bà hiện lên uy nghiêm nhưng cũng mang đậm bản sắc của vùng núi rừng Thái Nguyên.
- Trang phục: Chầu thường mặc áo màu Tím hoặc màu Xanh chàm (màu đặc trưng của người dân tộc vùng cao). Đầu chầu quấn khăn củ ấu hoặc khăn tết, cài trâm hoa, mang dáng dấp của người phụ nữ Tày, Nùng quyền quý.
- Nghi thức: Sau khi làm lễ khai cuông (khai quang), Chầu sẽ thực hiện điệu múa mồi. Đây là điệu múa dùng lửa, tượng trưng cho ánh sáng và sự ấm áp, soi đường chỉ lối cho dân bản giữa rừng thiêng nước độc. Phong thái của Chầu thường khoan thai, nhẹ nhàng nhưng toát lên vẻ uy nghi của bậc nữ tướng cai quản sơn lâm.
Bản văn Chầu Bảy Kim Giao đầy đủ nhất
Để giúp quý độc giả và các con hương hiểu rõ hơn về thần tích, công đức cũng như phong cảnh hữu tình nơi Chầu ngự, dưới đây là toàn văn bản văn chầu thường được các cung văn hát dâng lên Chầu Bảy Kim Giao.
“Thỉnh mời Chầu Bảy Kim Giao
Đêm đêm chầu mắc võng đào họa ca
Đền thờ rừng núi bao la
Đầu non thác đổ xa xa hổ gầm
Đền thờ lập ở sơn lâm
Rừng thiêng nước độc bốn bề bao quanh
Đền thờ cao ngất non xanh
Lô xô đá mọc chung quanh đường đèo
Đền thờ vượn hót thông reo
Hang sâu vực thẳm cảnh đèo vắng tanh
Gà rừng thường lệ điểm canh
Bát muôn tiên nữ vin cành hái hoa
Dạo chơi phong cảnh sơn hà
Kim Giao, Mỏ Bạch, Tân La linh từ
Tiếng đồn khắp hết thượng du
Anh linh thần nữ đền thờ tối linh
Thái Nguyên sơn thủy hữu tình
Quyền chầu cai quản sơn tinh mọi loài
Khi lên tấu đối thiên đài
Cưỡi mây nương gió khoan thai đi về
Dạo chơi non nước giang khê
Lúc lên tỉnh Lạng lúc về Kim Giao
Bạn tiên mừng rỡ đón chào
Núi non trùng điệp thấp cao tầng tầng
Non tiên lạc thú hồng trần
Đền thờ phong cảnh mọi phần mọi xinh
Có phen Định Hoá hiện hình
Võ Nhai, Đồng Hỷ, Phú Bình, Phổ Yên
Thái Nguyên phong cảnh thiên nhiên
Ngàn thu tạo dựng lập đền Kim Giao
Nước trong như suối động đào
Non xanh như vẽ cù lao thị thành
Đêm khuya gió mát trăng thanh
Thông reo chim hót đầu ghềnh hoạ ca
Nhạc thiều văng vẳng xa xa
Quảng Hàn khéo gọi Hằng Nga khéo mời
Phép tiên vốn thực người trời
Giáng lâm dương thế cứu người trần gian
Lòng thành thắp nén tâm nhang
Hương hoa trái quả, thượng đàn kính dâng
Thỉnh Chầu chắc giáng lai lâm
Khuông phù đệ tử thiên xuân thọ trường”
Các địa điểm du lịch và dịch vụ lân cận Đền Mỏ Bạch
Sau khi hoàn tất nghi lễ tại Đền Mỏ Bạch, du khách có thể dành thời gian kết hợp tham quan các địa danh nổi tiếng khác tại Thái Nguyên để chuyến đi thêm phần ý nghĩa và phong phú trải nghiệm.
- Đền Đuổm: Nằm tại huyện Phú Lương, cách TP Thái Nguyên khoảng 25km. Đây là nơi thờ chính của Dương Tự Minh, vị thánh cũng được phối thờ tại đền Mỏ Bạch. Ngôi đền có kiến trúc cổ kính, nằm tựa mình vào vách núi uy nghiêm.
- Chùa Hang (Kim Sơn Tự): Một danh thắng độc đáo nằm ngay trung tâm thành phố. Chùa nằm trong lòng ba hang động lớn tự nhiên, mang vẻ đẹp huyền bí và thanh tịnh.
- Khu du lịch Hồ Núi Cốc: Điểm đến nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí nổi tiếng nhất Thái Nguyên. Tại đây, bạn có thể đi thuyền vãn cảnh hồ, thăm các đảo và nghe kể về huyền thoại chàng Cốc nàng Công.
- Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam: Nơi lưu giữ và trưng bày các hiện vật văn hóa của 54 dân tộc anh em, giúp bạn hiểu sâu hơn về bản sắc văn hóa Việt Nam.
Về dịch vụ ăn nghỉ, Đền Mỏ Bạch nằm ngay tại phường Quang Vinh, gần trung tâm thành phố nên hệ thống nhà hàng, khách sạn rất phát triển, đáp ứng đa dạng nhu cầu từ bình dân đến cao cấp của du khách.
Câu hỏi thường gặp về Đền Mỏ Bạch và Chầu Bảy
Để khép lại bài viết, chúng tôi xin giải đáp nhanh một số thắc mắc phổ biến mà du khách thường gặp phải khi tìm hiểu về ngôi đền này.
Chầu bảy kim giao ở đâu?
Chầu Bảy Kim Giao có đền thờ chính tại Đền Mỏ Bạch (Mỏ Bạch Linh Từ). Đền nằm trên đường Dương Tự Minh, thuộc phường Quang Vinh, thành phố Thái Nguyên. Đây là vùng đất Kim Giao xưa kia, nơi bà giáng sinh và hiển linh.
Cô Bảy kim giao là ai?
Cô Bảy Kim Giao là thánh cô bản đền, người hầu cận thân tín luôn đi theo hầu Chầu Bảy. Cô không phải là Chầu Bảy. Trong hệ thống Tứ Phủ Thánh Cô, Cô Bảy Kim Giao cũng rất ít khi ngự đồng.
Đền Mỏ Bạch cách Hà Nội bao xa
Đền Mỏ Bạch nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 90km. Với hệ thống giao thông thuận lợi như hiện nay, du khách chỉ mất khoảng 1.5 đến 2 giờ đồng hồ di chuyển bằng xe khách hoặc ô tô cá nhân qua cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên là có thể đến nơi.
Hy vọng những thông tin chi tiết trên đây đã giúp bạn hiểu rõ hơn về Đền Mỏ Bạch Thái Nguyên và Chầu Bảy Kim Giao. Chúc bạn có một chuyến đi lễ bình an, vạn sự hanh thông, sở cầu như ý. Nếu bạn còn những câu hỏi hay thắc mắc nào, hãy để lại bình luận bên dưới để được Du Lịch Checkin hỗ trợ giải đáp nhé!
Văn Mạnh là một travel blogger với 5 năm kinh nghiệm du lịch Việt Nam, đã đặt chân đến hơn 40 tỉnh thành. Với chuyên môn sâu về lên lịch trình tự túc và khám phá ẩm thực địa phương, Mạnh cam kết mang đến những bài viết review chân thực và các mẹo du lịch hữu ích, giúp bạn có một chuyến đi trọn vẹn và tiết kiệm nhất.